على اكبر نفيسى ( ناظم الأطبا )

1242

فرهنگ نفيسى ( فارسى )

و حسبنا الله و نعم الوكيل اى اعتمدنا عليه و وكلنا امرنا اليه و هو ايضا كناية . حسب ( hasb ) م . ع حسب الميت حسبا و حسبة ( از باب نصر ) : آن مرده را در كفن پيچيده در گور كرد و يا در سنگستان در گور كرد آن مرده را . و حسب حسبا و حسابا و حسبانا و حسبانا و حسبة مر . حساب . حسب ( hasab ) و ( hasb ) ا . ع . شمرده و اندازه و مقدار و عدد يق هذا بحسب ذاك اى بعدده و قدره و ما ادرى ما حسب حديثك اى ما قدره . و در شعر گاه به سكون سين گويند . حسب ( hasab ) و ( hasb ) م ف . پ . مأخوذ از تازى - بر وفق و موافق و مطابق و بر طريقه . و در موقع و به اندازه و درجه و به قدر و بر دستور و منوال و روش و طرز و طور . و حسب الاجازه : موافق اجازه . و حسب الاشاره : بر وفق اشاره . و حسب الاضطرار : در موقع اضطرار . و حسب الاقتضا : در موقع اقتضا . و حسب الامكان : به قدر و اندازه و درجهء امكان . و حسب الحال : مطابق حال . و حسب الحكم : موافق حكم و بر دستور حكم . و حسب دلخواه : بر روش و طرز دلخواه . و بر حسب فرمان : بر دستور فرمان . و حسب القدره : در موقع قدرت و باندازهء قدرت . و حسب المأمور : بر طريقهء مأمور . و حسب المدعا : بر وفق و مطابق مدعا . و حسب المرام : موافق مقصود . و حسب المعمول : بر روش و منوال معمول . و حسب الواقعه : مطابق واقعه . حسب ( hasab ) ا . ع . گوهر مرد و بزرگى وى از روى نسب و مال و دين و كرم و شرف بالفعل . و كردار نيكو و نيكوئى و خوبى . و شرف ثابت در پدران و شأن . و فراخى عيش . و اقرباى مرد . و قيل الحسب و الكرم قد يكونان لمن لا اباء له شرفاء و الشرف و المجد لا يكونان الابهم . ج : احساب . حسب ( hasab ) م . ع . حسب حسبا و حسابة ( از باب كرم ) : صاحب حسب گرديد . حسب ( hesab ) ع . ج . حسبة . حسباء ( hosab ' ) ع . ج . حسيب . حسبان ( hesb n ) ا . ع . پندار . يق كان فى حسبانى كذا و لا تقل فى حسابى . حسبان ( hesb n ) م . ع . حسب حسبا و حسبانا و حسبانا و حسابا . مر . حساب . و حسب محسبة و محسبة و حسبانا . مر . محسبة . حسبان ( hosb n ) ا . ع . عذاب و بلا و بدى . و غبار . و ملخ . و تيرهاى ناوك . و تگرگ . و ج . حساب . ج : حسبانات . و الشمس و القمر حسبانا اى يجريان فى افلاكهما به حساب لا يجاوزانه . حسبان ( hosb n ) م . ع . حسب حسبا و حسابا و حسبانا . مر . حساب . حسبان ( hosb n ) ا . پ . - مأخوذ از تازى - شمارها . و دفتر حسبان : دفترى كه در آن شمارهء مولودين و اموات را معين كرده مىنويسند . حسبانات ( hosb n t ) ع . ج . حسبان . و ج ج : حساب . حسبانات ( hosb n t ) ا . پ . - مأخوذ از تازى - دفترهاى شمارهء مولودين و اموات . حسبانة ( hosb nat ) ا . ع . بالش خرد . و مورچه . و صاعقه . و ابر : و نيز حسبانة : واحد حسبان يعنى يك تگرگ و يك تير ناوك . حسبة ( hesbat ) ا . ع . محتسبى . و مزد و اميد مزد و ثواب از خداى تعالى . ج : حسب ( hesab ) . و تدبير . يق فلان حسن الحسبة اى حسن التدبير . و نيز حسبة : هيئت حساب . و نوع حساب . و حسبة لله يعنى باميد مزد و ثواب از خداى تعالى . حسبة ( hesbat ) م . ع . حسب حسبا و حسابا و حسبة . مر . حساب . و حسب حسبا و حسبة . مر . حسب ( hasb ) . حسبة ( hosbat ) ا . ع . سرخى و سپيدى آميخته در رنگ شتر . و سپيدى موى مردم كه بسرخى زند . و سپيدى موى مردم و سرخى آن بجهة سپيدى پوست از بيمارى و پيسى اندام . حسبة لله ( hasbatan - lell h ) م ف . پ . مأخوذ از تازى - باميد مزد و ثواب از خداى تعالى . حسبلة ( hasbalat ) م . ع . حسبى اللّه گفتن . حسبنا الله ( hasbonall ho ) ع . يعنى خداوند بسنده و كفايت كنندهء ما است . حسبى ( hasabi ) ص . پ . - مأخوذ از تازى - منسوب به شرف و بزرگوارى . حسة ( hassat ) و ( hessat ) ا . ع . حالت . يق بات بحسة سوء اى بحالة سوء . و كذا بحسة سوء . حسحاس ( hash s ) ا . ع . جوانمرد و سخى . و شمشير مهلك مر خانمان . و بنو - الحسحاس ا خ : گروهى از تازيان . حسحس ( hashas ) ا . ع . ذهاب مال كه چيزى از آن باقى نماند . يق لا حلفنه بحسحسه اى ذهاب ماله حتى لا يبقى منه شيئ . حسحسة ( hashasat ) م . ع . ناليدن و اندوه نمودن و بخشودن . و حسحس اللحم : انداخت گوشت بر آتش تا بپزد . حسد ( hasad ) م . ع . حسد حسدا و